Een nieuwe beeldtaal Op het einde van de Bourgondische tijd verschoof de macht en welvaart van Brugge en Gent naar Antwerpen en Brussel. In de overgangstijd, rond 1500, was Mechelen politiek en religieus de stad waar het om draaide. Van alle Vlaamse steden was Mechelen de meest trouwe bondgenoot van het nieuwe Habsburgse bewind. Karel de Stoute richtte er het Parlement van Mechelen op, de hoogste rechtbank van de Nederlanden. De twee machtige vrouwen uit die tijd betrokken er hun residentie: Margaretha van York (de derde echtgenote en weduwe van Karel de Stoute) en landvoogdes Margaretha van Oostenrijk, de kleindochter van Karel de Stoute. De laatste was, samen met haar broer Filips, het kind van Maria van Bourgondië en Maximiliaan van Oostenrijk. Filips (genaamd de Schone ) werd koning van Spanje. De zoon van Filips de Schone, de latere keizer Karel V, werd door zijn overgrootmoeder Margaretha van York in Mechelen opgevoed. Hij speelde hier in haar Mechelse paleis, pal tegenover het paleis van zijn tante Margaretha van Oostenrijk, hertogin van Savoye, de Landvoogdes van de Nederlanden.
Oude Zeeuwen, Nieuwe Zeeuwen en tijdelijke Zeeuwen Het Zeeuws Museum ligt pal achter de grote kerk, de 86 meter hoge Lange Jan, in een voormalige middeleeuwse abdij in het centrum van de stad. Bij de kerk horen een mooie kruisgang en de herstelde kruidentuin van de Norbertijnen. Ooit was dit het middelpunt van een belangrijk verdedigingswerk: de Middel-Burcht (tussen de burchten van Domburg en Souburg), vandaar de naam. Na de onafhankelijkheid van Spanje vergaderden de Staten van Zeeland in een van de zalen van dit gebouw waar tegenwoordig het museum is. Hoewel het er allemaal oud en authentiek uitziet, is dit gedeeltelijk schijn. Na de Tweede Wereldoorlog waren er in Middelburg nog weinig onbeschadigde gebouwen, maar het centrum herrees uit de brokstukken. De Zeeuwse wapenspreuk Luctor et Emergo, ik worstel en kom boven, bleek al weer waar te zijn. Dit is het tweede stuk over het Zeeuws Museum, deel 1 staat elders onder Middelburg op de website. Daar wordt een aantal andere werken uitvoerig besproken.
Van onderhemd tot bloedkoraal, en oud oorlogsgeweld
De collectie Handwerk / klederdracht van het Zeeuws museum werd een paar jaar gelden op de leukste manier die ik ooit zag behandeld. Vervolgens liet het museum houtbewerking zien en in 2018 kwamen traditionele Zeeuwse objecten uit het eigen depot aan bod. Die wisselende tentoonstellingen behandelen iedere keer een aspect van de eigen collectie. Zo ontstaat de ene tentoonstelling wat beter geslaagder dan de andere het beeld dat in Zeeland de folklore swingt. Er is ook een prachtige zaal met 16e eeuwse wandtapijten, die ruimte lijkt wel een sprookjesboek op mensen formaat: schepen worden geënterd, mannen verdrinken, vlaggen waaien, golven schuimen en de Zeeuwen overwinnen! Dit alles in een abdij met plein en kerk in het centrum van de stad.
M.C. Escher Anders Bekeken, het nieuwe boek dat Kristoffel en ik onlangs hebben uitgebracht bij Spectrum. Het is het eerste boek, dus geen catalogus, sinds tijden over leven en werk van Nederlands bekendste graficus M.C. Escher (1898-1972). We zijn twee jaar geleden gevraagd door de M.C. Escher Holding B.V. een boek over Eschers ontwikkeling te maken en dit is het resultaat.
Het is een handzaam, niet te groot, en soepel boek waardoor je er fijn in kunt bladeren. Er staan prachtige prenten in, foto’s en tekeningen met onbekende en onverwachte, maar vooral ook onbekende kunstwerken zoals de betegelde pilaren in een scholen in Den Haag en Baarn; een in hout uitgevoerde plattegrond van Leiden voor de kamer van de Leidse burgemeester,
P 202/3 uit M.C. Escher Anders Bekeken met de houten intarsia panelen uit het Stadhuis van Leiden.
Er staan niet uitgevoerde ontwerpen voor postzegels en bankbiljetten in en het Bijenkorf inpakpapier, plus een te groot uitgevallen blik voor bonbons uit 1963 van de firma Verblifa uit Krommenie! Allemaal werk dat bij experts en toevallige passanten bekend is, maar de meeste mensen zullen dit nu voor de eerste keer ontdekken.
P212/13 uit het hoofdstuk over postzegels, bankbiljetten en andere opdrachten op papier.
In het boek verbinden we voor het eerst thema’s en interesses van Escher uit zijn vooroorlogse prenten met werk van na de oorlog. Tot nu toe bestaat het idee dat er als het ware twee Eschers zijn die niets met elkaar te maken hebben. Wij laten zien dat de figuratieve prenten van voor 1940 helemaal niet zo realistisch zijn. (Escher draait hele berg van links naar rechts om zo een betere prent te krijgen.)
P80/81 uit M.C. Escher Anders Bekeken, hoofdstuk 8 met een tekening en een foto van het Zuid Italiaanse stadje Morano en aan de rechterkant de houtsnede van Morano, Calabria uit 1930.
Bovendien zit er in de onmogelijke voorstellingen van na de oorlog heel wat meer realiteit dan ooit gedacht.
P132/33 M.C. Escher Anders Bekeken, hoofdstuk 15 over de werkelijkheid in naoorlogse prenten.
We gaan dieper in op zijn gebruik van de vlakvulling die eigenlijk pas in en na de oorlog tot bloei kwam mede dankzij de hulp van zijn halfbroer Professor Dr. B.G. Escher die naast geoloog ook kristallograaf was. Vlakvullingen, of zoals Escher hen nog noemde vlakverdelingen, zijn motieven die naadloos en dus eindeloos aan elkaar aansluiten. De vlakvulling werd voor Escher een mooi middel om oneindigheid te laten zien. In een drietal hoofdstukken door het boek laten we zien wat voor variaties Escher in de loop van de tijd met vlakvullingen maakte.
P118/19 M.C. Escher Anders Bekeken, hoofdstuk 13, over Metamorphose II en III, hier op de foto linksonder te zien. Rechts staat een detail uit de Metamorphose III die oorspronkelijk geschilderd boven de loketten van het Hoofdpostkantoor in Den Haag hing en tegenwoordig in een vertrekhal van de luchthaven Schiphol.
Door het boek heen komt de mens Escher tot leven en ook daar zijn we tot nieuwe inzichten gekomen. Escher blijkt een moderne vader te zijn, die zijn zonen in bad doet, een moestuin begint en zijn leven lang van de natuur houdt. Hij is praktischer dan verwacht, zo regelt hij bijvoorbeeld een comfortabele zeereis voor zichzelf en zijn vrouw in ruil voor een serie prenten.
Nieuws in woord en beeld
* Inmiddels zijn we bij het geschiedenis radioprogramma van de VPRO geweest OVT
waar het programma van een kwartier kan worden teruggekeken.
U kunt ons altijd vragen voor een lezing over Leven en Werk van M.C. Escher.
Al het beeldmateriaal valt onder het copyright van de M.C. Escher Holding B.V. en is gebonden aan de publicatie van dit boek. Het mag op geen andere manier worden gebruikt.
Van elite museum tot cultuur voor velen; een particuliere collectie van ons allemaal Het Kröller-Müller Museum speelt in mijn beroepskeuze een belangrijke rol. Toen ik dertien was, gingen we met een Britse vriend van mijn ouders naar het Kröller Müller om de schilderijen van Vincent Van Gogh te zien. Het Amsterdamse museum bestond nog niet. Van Gogh zal ik wel spannend hebben gevonden, maar ik was weg van ‘Ruiter en paard’ van Marino Marini. Een groot houten beeld van een gestileerd paard en ruiter met hier en daar wat schilfers kleur. Ik was een paardenmeisje zoals alleen jonge pubers dat kunnen zijn. Mijn hart werd geraakt: als dit kunst kon zijn, dan wilde ik hier alles van weten. Dit begreep ik, dit kon ik navoelen. Veel later realiseerde ik me dat de emotie van het houten beeld me ontroerde. Twee jaar later ontdekte ik dat kunstgeschiedenis een vak is dat je kunt leren, studeren.
